Tespih Nedir? Tespih Türleri Nelerdir?

Tespih çeşitli taşların, hayvan kemiklerinin veya ağaçların işlenmesi ile oluşturulan boncukların ipe dizilmesiyle üretilen bir eşyadır. Boncuk sayısı kullanım amacına göre genellikle 11, 33, 59, 99, 108, 500 ve 1000 olmak üzere değişir.

Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

Tespih Çeşitleri Nelerdir?

Tespih çeşitleri kullanım yeri ve amacına göre veya hammaddesine göre değişir. Hammaddesine göre tespih türleri şunlardır:

  • Ağaçtan üretilen tespihler: Kuka, kan, ceviz, gül ve öd gibi ağaçlardan üretilen tespihlerdir.
  • Fosilden üretilen tespihler: Kehribar, oltu taşı gibi fosilleşmiş malzemelerden üretilen tespihlerdir. 
  • Değerli taşlardan üretilen: Zümrüt, altın, gümüş, yakut ve safir gibi az bulunan taşlardan üretilen tespihlerdir.
  • Yarı değerli taşlardan üretilen tespihler: Kuvars, yıldız taşı, kaplan gözü, akik gibi  taşlardan üretilen teşbihlerdir.
  • Hayvansal malzemeden üretilen tespihler: Boynuz, kemik, fildişi, mors dişi, bağa, inci, mercan ve miski amber gibi hayvansal malzemelerle üretilen tespihlerdir.
Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

Kehribar Tespih Nedir? 

Kehribar tespih, çamgiller familyasından Pinus Succinifera ağacının fosilleşmiş reçinesinin işlenmesiyle yapılan bir tespihtir. Yarı saydam, heterojen bir görüntüye sahip olan kehribar; turuncu, sarı ve yeşil gibi farklı renklere sahiptir.

Kehribar tespih türleri hakkında daha detaylı bilgiye ”Kehribar Nedir? Kehribar Tesbih Türleri Nelerdir?” yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Ateş Kehribar Nedir? 

Ateş kehribar, artık kullanılmayan kehribar malzemelerin eritilerek tekrar işlenmesiyle oluşturulur. Ateş kehribarın bileşenleri fenol (C6H6O), formaldehit (CH₂O) ve bazen boyadır. Kullanım alanı başta tespih olan ateş kehribar baston sapı, küllük, oyun zarları, şemsiye sapı yapımında da kullanılır.

Sıkma Kehribar Nedir?

Sıkma kehribar, kehribar taşı şekillendirilirken oluşan kehribar tozlarının başta fenol ile formaldehit olmak üzere birtakım kimyasalların birleştirilmesiyle kehribar tozlarının tekrar reçine haline getirilmesidir.

Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

Zar Kehribar Nedir? 

Almanya’da Nazi Dönemi tavla taşı ve zarı başta olmak üzere kehribarlarla yapılan süs eşyalarının tekrardan eritilerek şekillendirilmesi sonucu elde edilen kehribarlara zar kehribar denir.

Osmanlı Kehribar Nedir?

Bir tür sıkma kehribar türü olan Osmanlı kehribarının temel farkı ilk olarak Osmanlı zamanında yapılmış olmasıdır. Osmanlı kehribarı amberoid denilen yarı sentetik kehribar ürünüdür. 

Damla Kehribar Nedir? 

Damla kehribar, ardıç ve çam gibi ağaçların kırılması, yarılması gibi durumlarda kendini iyileştirmek adına salgıladığı reçinenin toprağa karışıp 25 ile 50 milyon yıl arasında fosilleşmesiyle oluşan bir kehribar türüdür. 

Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

Fosil Kehribar Nedir? 

Fosil kehribar, reçinenin yapışkan yapısından dolayı topraktaki bitki ve hayvan türlerinin yapışması sonucunda yıllar boyunca mumyalanarak kalmış canlıların olduğu kehribar türüdür. 

Ağaç Tespih Türleri Nelerdir?

Sıkça rastlanılan ağaç tespih türleri şunlardır:

  • Kan
  • Begote
  • Andız
  • Abanoz
  • Ceviz
  • Gül
  • Demir
  • Yılan
  • Venge
  • Tarçın 
  • Pelesenk
  • Öd
  • Palmiye
  • Narçıl
  • Dut
  • Akasya
Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

Kuka Tespih Nedir?

Kuka tespih kuka ağacının meyvesi veya meyvesinin çekirdeğinden yapılır. Kuka ağacı Meksika gibi tropikal iklim bölgelerinde görülür. Kuka ağacının gövdesi ve meyveleri sert yapıya sahiptir. Bu yüzden meyvesinin işlenmesi kolaydır. Kuka ağacı, kullanım alanı oldukça geniş olduğundan endüstriyel bir bitkidir. 

Kuka ağacının kullanım alanları şunlardır:

  • Lifleri, fırça ve benzeri ürünlerde
  • Yaprak ve kökleri, ilaç sektöründe
  • Meyvesi, tespih ve benzeri aksesuar yapımında 

Kukayı, diğer ağaç tespihlerden ayıran özellik ağacın kendisinden değil meyvesinden tespih yapılıyor olmasıdır. Kuka ve kuka tespihinin özellikleri şunlardır:

  • Antiseptik özelliğiyle mikropları öldürür.
  • Meyvesi sert olduğundan işlenmeye uygundur.
  • Sakinlik verir.
  • Terlemeyi azaltılır.
  • Hafiftir ve taşınması kolaydır.
  • Çektikçe kararmasından dolayı estetik bir görüntüye sahiptir.
Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

Taş Tespih Türleri Nelerdir? 

Pahalı veya ucuz birçok taş türünden tespih yapılmaktadır. Sıkça karşılaşılan taş tespih türleri şunlardır: 

Değerli taşlar:

  • Zümrüt 
  • Safir
  • Yakut
  • Altın
  • Gümüş
Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

 

Yarı değerli taşlar:

  • Kuvars
  • Yıldız taşı
  • Kaplan gözü
  • Akik
  • Ametist
  • Turkuaz
  • Lapis
  • Yeşim taşı
  • Havlit
  • Ay taşı
  • Lüle taşı 

Oltu Taşı Tespih Nedir?

Oltu taşı, genellikle siyah renkte olan fakat koyu kahverengi ve koyu yeşil olarak da rastlanan, süs eşyalarında kullanılan bir karbon bileşenidir. Erzurum’un Oltu ilçesinde kısıtlı bir rezervden çıkarılan Oltu, 3212 sayılı Maden Kanunu ile kıymetli taşlar tesciline sahiptir. Bu değerli taşların işlenmesi sonucu üretilen tespihlere Oltu taşı tespih denir.

Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

 

Latince ismi “jayet” olan Oltu taşının özellikleri şunlardır: 

  • Mohs sertlik skalasına göre sertliği 3, yoğunluğu 1.5’tir.
  • Çıra gibi is bırakarak yanar.
  • Sürtünme sonucu kendisinden daha hafif olan cisimleri kendine çeker.
  • Havayla temasının olmadığı ve ilk çıkarıldığı zaman yumuşak bir yapıya sahiptir ama daha sonrasında havayla teması sonucu sertleşir.
  • İşlendikçe sertleşir.
  • Kullandıkça parlaklaşır.

Lüle Taşı Tespih Nedir?

Dünyada adını pipo yapımıyla duyuran Lüle taşı gözenekli ve yumuşak yapısından dolayı işlemesi kolay, beyaz bir taştır. Yer kabuğunun yaklaşık 300 metre altında başkalaşım katında hidrotermal etkilere maruz kalarak hidratlaşma sonucunda oluşmuştur. 

Eskişehir’e bağlı Sepetçi köyünde yüksek oranda rezervi bulunan Lüle taşının 19. yüzyıl ortalarında Alman mineralog E. F. Glocker tarafından “Sepiloit” olarak adlandırılmıştır. Kimyasal formülü Mg4Si6O15(OH)2•6 H2O olan Lüle taşının yoğunluğu 0,988– 1,279 gr/cm³’tür. 

Birçok aksesuar ve süs eşyası yapımında kullanılan Lüle taşı, zarif görünümüyle tespih yapımında da tercih edilmektedir. 

Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

Tespihin Tarihi Nasıldır?

İlk insanların avladıkları hayvanların kemiklerini bir ipe dizerek bir sonraki avda uğur getirmesi amacıyla boyunlarına asması sonucu tespihin totemik bir amaçla ortaya çıktığı düşünülür. Daha sonra, dinsel törenlerde kullanılmaya başlanan tespih, günümüzdeki son halini alarak aksesuar olarak kullanılmaya devam eder.

Tespihi Kim Bulmuştur?

Tespihin ilk olarak Hindistan’da ortaya çıktığı düşünülür. Genellikle 108 boncuklu kullanan Hindular, tespihi dinsel törenlerinde dualarının tekrarını saymak amacıyla kullanır.

Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

İslam’da Tespihin Yeri Nedir?

Tespihin ilk defa Hz. Ebubekir döneminde kullanılmaya başlandığı düşünülür. Hz. Muhammed döneminde namazdan sonraki tesbihat bölümünün parmakla yapıldığı düşünülür. Diğer bir taraftan hurma çekirdeği veya çakıl taşı kullanıldığı da kimi kaynaklarda rivayet edilir. 

İslam’da “Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahü Ekber” kelimelerini 3’er kere tekrar ederken sayma amacıyla genelde 99’luk tespih kullanılır. Bunun yanı sıra kimi tekke ve dergahlarda ritüellerde 500 ve 1000 boncuklu tespihler de kullanılır.

Türk Tarihinde Tespihin Yeri Nedir?

Türk tarihinde tespih karşımıza ilk olarak 16. Yüzyılın sonlarında çıkar ve sanat eseri haline dönüşmesi de bu yıllarda başlar. Zamanın en güzide tespih ustaları ve tespihleri İstanbul’da bulunmaktaydı. 

Osmanlı’da meslek gruplarına göre kullanımı olan tespih türü ayrımına kadar giden bir tespih kültürü inşa edilmişti. Ticaretle uğraşan insanlar deve kemiğinden yapılma tespih kullanırken doktorlar antiseptik özelliğinden dolayı kuka tespih kullanmaktaydı ve aktarılan bazı bilgilere göre kuka tespih kullanmayan doktor pek makbul sayılmaz ve tercih edilmezdi. Tekke ve zaviyedeki hocaların tespihleri iri ve büyük taneli olurdu. 

Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

Orijinal – Sahte Tespih Nasıl Anlaşılır? 

Orijinal olup olmadığından emin olmanın en zor olduğu tespih türleri Oltu ve kehribar tespihlerdir.

Oltu taşı tespih koyu ve çektikçe parlayan bir yapıya sahiptir. Orijinal oltu ve sahte oltu yan yana konulduğu zaman ilk başta parlaklık farkından dolayı zor da olsa anlaşılır. Oltu taşının sürtünme sonucu elektriklenme özelliği (statik elektriklenme) olduğundan dolayı, yün gibi bir eşyaya sürtülerek test edilebilir.

Kehribar tespih ise orta sıcaklıkta (40 – 60 santigrat derece) bir suyun içerisinde birkaç dakika bekledikten sonra plastik kokuyor ise alaşım veya sahte bir kehribar tespihtir; ancak çam reçinesi kokuyorsa orijinaldir.

Gürcü Oltusu Tespih Nedir?

Gürcü oltusu tespih, başta Gürcistan olmak üzere Slav ülkelerinde yapısal olarak Oltuya çok benzeyen taşların Oltu olarak satılmasıyla bu ismi almıştır. Bu iki ürün arasındaki temel fark, Gürcü oltusunun gerçek oltuya nazaran daha griye çalan rengi olup gerçek oltunun daha siyah ve parlak olmasıdır.

Müzayedeleri Gör Tespih Müzayedelerini Gör

Tespih Nasıl Yazılır?

Tespih, Arapça “sbh” kökünden gelir ve transkripsiyon alfabesine göre “tesbih” olarak yazılır. Ancak Türk Dil Kurumu (TDK)’nın doğru kabul ettiği yazım “tespih” şeklindedir.

“Tespih Nedir? Tespih Türleri Nelerdir?” için bir yanıt

Yorumlar kapatıldı.